हाल्मुन्चो योर
त्याँपाला द्या ल्वाँम्वाल्वाम योर
–गणेश राई
मुयो दुम्किमेइल्वाङ आहाल्ठु बाक्सी आड्अुचो। सन् २००९ डिसेम्बर २८ तारिक सोङबार द्याल ल्वाचो दुङ्मे। आः कुडु द्याल ओखलढुंगा हिलेपान तिम। परैपाफु काठमान्डु (यलाखोम) उडुङ्मेइ या बिस बर्खा दुम्मे। आक्वालखेप द्याल ल्वासा–लिम्सा पामेइ बाइ देसाक खि्रप्साक खि्रप्सि आफ्वा। त्याँपाला आल्वाठ्ठु आड्अुचो दुम्मे। पाँचभाइ पोःतिच्चोनान् अंसा आपाठ्ठु तिमाक इम द्वाइपाफ्फु दिचाम योर दुम्मे। भाइ प्रदिप (व्याकुल माइला) न्वा उङ्गुन द्याल ल्वाचाम मत पुचुकुम। आङचै रुम्जाटार महोत्सव ब्लान्डिचा हावाजासल्वाङ ल्वाचो दुम्मे। उङ्गु कटारी ल्वाचो दुक्सोम लालिमा ओब्बेइ गाडी चाङ्मे। दुइदिनसम्बा हावाजास गिरान (त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल) ब्लान्डिमाख्वाइ काक्सी कुक्सेलख्वा तामप्वाटुमाक हावाजास वाल्सी आचाम्सिमाक लिम्मे। उङ सोङबार याका भ्यानिम गाडी चाङमाक ल्वाङ्मे। आङगु (व्याकुल) आसपुङ देमाक चेलापाङ्तिम। थामेपाराकति बेल्काम गाडी चानुक पिकाता वाउमे। मोबाइल फोनल्वाङ आमिति मत पुचुकुमे।
बमखो तिनजन सिम्मे :
त्याँपालिम हाल्सिवा सार्वास आब्रो। साइतसे इमस्याम रैछा। बल्लाबल काठमान्डुल्वाङ याकाभ्यान हाल्कुमे। गाडी चाङमेइख्वास म्याल्चाम आः बानी। मुङलिनसम्बा म्यालुङ्मे। इल्वाङ भाना बडा आः ग्ल्वाम्सि आगा। रामनगरल्वा ब्लान्डिकिम्माक हेपा माङकिम्मे। आधा घन्टा क्वालो ब्व्राइसिमे। इल्वाङ ड्आम्बिल हाल्कुमे। नारायणघाट बस नाइचाम ठाउँ दुम्सै ल्वाकुमे। इल्वाङ च्याप ड्आम्बि ब्लान्डुकुम्वाल क्वाल आरान्चो सम्चार ठुकुमे। चितवन भन्डारा ओब्बेइ ठाउँल्वा बमख्वा मुयो सिम्मे द्याम। इमताक गाडी चलैपासि आग्वाक्बि देम्मे। थाम्से दुमए दुम्कान इमसम्बा ब्लान्डिचामेस धुमपुकुमे। ल्वाकुसे आक ड्आम्बिल बडेख्वाल गाडीङा लाइल जाम दुम्साक बाम्मेइ तिर्कुम। लौ इल्वास रैछा। इल्वाङ लिबालिबा डोकुमे। ड्अ्वाम ठासै च्याब ड्आम्बिल क्वाफु दिकुम। आमा दुम्मेइ रैछा देसाखो।
इम ठाउँ भन्डारा वडा नम्बर ८ न्वा पिप्ले ओब्बे गाविसङा सानल्वा मर्ताल खोला न्वा जंगल बाक्चो रैछा। इल्वा सुकुम्बासी मुयोतिच्वाङ द्याल बाक्चो रैछा। इम द्याल सुन्दरबस्ती राई टोल ओब्बेइ रैछा। इम राईटोलल्वाम शुत्रबहादुर राईङा कुडुल्वा बम काक्टुमाक तिनजना ठाउँको ठाउँल्वास सिम्मेइ रैछा। तिनजना ब्आरीज्वाइसै सिसिना ब्लेन्सिम अस्पताल लेब्बे रैछा। इम ठुकुमाक उङगुइ कुडुकुम। सामस्वाँख्वाम तिनजना मुयोङान लास गिलठेइति हिमकुमे। क्वालाङडा आङ फुतिरसे आधा आबा देम्मेइथि। शुक्रबहादुर कतारल्वा बामेइ द्यामे। बम काक्टुमाखो आङ ङेबे जानुका, ताबे राममाया इल्वाङ आङ भडै राजकुमार सिम्मेइ रैछा। आङ राइची अरबिन्द, रामकुमार न्वा आङ साला बालकृष्ण अस्पताल ब्लाड्डिम्मेइ रैछा।
चितवनल्वाम सशस्त्र प्रहरीङा गढिमाइ गणख्वा इम जंगल न्वा खोलाल 'फायरिङ रेन्ज' बनैपाइम्माक तालिम पाचाम ठाउँपाइम्मेइ बाक्चो रैछा। तालिम पाम्मेइ ब्यालाल क्वालनिस मैना ड्आम्बि दुइग्वाट बम साम्बिमेइ द्यामे। इम्ताक इम योर द्यालल्वाम मुयोतिड 'बम साम्मेइ बामे हिम्निम तिङो माल्साक जिम्मा गाक्सा' प्रहरीतिच्वाक देम्मेइ द्याम। आमाचिक्चा बेबातिच्वाक इम बम (मोर्टार) हिबिमाक साडिम भडौल्वा कुडु ब्लाब्बेइ द्यामे। दस बर्खाम अरबिन न्वा ७ बर्खाम आङ ब्अिने नविन न्वा ब्लाटुचिमेइ द्यामे। इम बम चाकुल कुडु दुब्लोल, चाकुल सिङतोला च्वाब्लि दिम्मेइ द्यामे। क्वालनै योर आमा देचाल प्रहरीख्वा तालिम पाम्लो चलैपाम्मेइ गोलीङा खोका बेबाखो तिरिम्खो ब्लाब्बे। इल्वाङ इम खोका २ ग्वाड ग्वाक्तिमेइल्वाङ मदिसे मुयोख्वा १ आईक्रिम ग्वाक्चो द्याम। चाकुल आलु खाम्सिए फ्वाच्चो द्याम। इम बमया आलुन् फोब्बेइ द्याम, आलु बडेख्वाल आग्वाक्तुमाक लिप्सै कुडुल्वा च्वाबिमेइ द्याम। आड्अुचो बेलाल इमसे दुम्मे।
शुक्रबहादुरख्वा मैपौमेइ पैसाख्वा आङ जाहानख्वा मिस्तिरी काम प्वाचो आङ ब्अिने न्वा भडै न्वा खाम्चिम्माखो चर्पीखाना बनै पासिरासिमेइ रैछा। ब्अिनेख्वा मानै चर्पीखाना चिर्सुसे आमाहौ देसै सिमन्टी, काक्सी वाल्चाम, पर्गाल सम्मैपाचाम फालामङा औजारख्वा ठ्वार्सुमेइ फ्वाङ काक्सै क्वालकाल दुमिमेइ रैछा। इसपाति मुयो सिम्मेइ। इम द्यालल्वाम मुयोतिच्वाक सरकारङा गल्ती बामे, प्रहरी तालिम पाचाम ठाउँ पाइम्माक आमाइ चिक्चो मुयो सिसिदेमुम्मे। इस्तिमाक सरकारख्वा माफ फ्वाइसुकान, सिचो मुयोतिच्वान छेतिपुर्ति आग्वाक्तुमेइसम्बा गाडी चलैदुम्सि आग्वाक्चो देसाखो पुर्बो–पच्छिम लोकमार्ग ट्याक्बिमेइ, टेकिम्मेइ रैछा। इमस्याम मुयोनान् बिजोक हिम्कुमाक आमाइ देसि स्वासी आचाम्कु। उङ क्वाल पत्रकार तिङमेइख्वा इम योरतिड काठमान्डुल्वाम कावातिचो ठोपाउम्मे। इम योर द्यामसे गृहमन्त्रालयसम्बा ब्लान्डिमे। इल्वाङ क्वालनिस घन्टागोड सिडिओ, प्रहरी, मानवअधिकारकर्मी, पत्रकारतिड ब्लाम्मे। योर दुस्सि आचाबि। उङ दिनभोरी इल्वास बाकुमे। राति आठ बजेप्याठ्ठो बल्लाबल सिचोतिचोलाइ छेतिपुर्ति ग्वाक्चाम, 'फायरिङ रेन्ज' इम ठाउँल्वाङ हटैपाचाम न्वा इम घटना छानबिम पाचा समिति मुइबिम रैछा। इल्वाङ लाम प्ल्याटिगाकिम्मे।
व्याकुलन्वा र्वामुङचुकुम :
हुलमुलल्वा राम ज्वागै पाचाम, अनिकालल्वा बिउ ज्वागैपाचाम देन्चो उक्खान बामे। भन्डाराल्वा बाकुसे क्र्याम्खो सिकुमे। साँस दुम्मे। इम ठाउँल्वा क्वाल तामाङङा कुडुल्वा हेपा खोपाङ्कुमे। क्रोबोम (मकै) हेपाङ खिचुल ख्वाक्ति गाकिम्मे। आम्सेब्रोसे दुम्मे मकैङा खिचुल थामस्याम देसाखो आचिउमेइ। मकै सेराङ हेपाङ जामेइ। फुलिङा स्वाब्लेम जामेइ बाक्चो। फुलि सेरा छुटैआपाठ्ठु खि्रमुन्चोङ खिचुल दुम्चो रैछा। ब्रोचोइ रैछा। काठमान्डु ल्वासाङ प्वाचा बुद्धराज राई (कांग्रेस नेता गोपाल राईङा ब्अिने), कटारील होटेल प्वाचा लाखबहादुर राई न्वाइ र्वाम्कुमे। खिचुल जुकुमे। हेपा जासिएतुम्कुम गाडी चलैदुम्मे। इल्वाङ द्वाइ दुम्कुमे। हेटौडा ब्लान्डिम्माक हेपा जाचा रोकै पुकिम्मे। क्वालनिसखो जाम्मे। डाइभर, खलाँसीतिचोइ भन्डाराल्वास जुकुमेइख्वा लिबालिबा बाम्मे।
थ्यापु छिटो ल्वाकुङ कटारील्वा बाक्चाम ठाउँ आतिर्सि देसाखो मतपुकुमे। डाइभरखो वाखा–वाखा गाडी हाँकै पौमे। नाइसै नाइसै ल्याँकिम्मे। भ्यानी साढे पाँचबजे कटारी ब्लान्डिकिम्मे। उङ ब्लान्डुकुमेइ क्वाल घन्टा क्वाला नौठाङ ब्अिने व्याकुल माइलातिच्वाइ ब्लाम्पि्कम्मे। इल्वाङ ओ–ब्अिने र्वामुङचुकुमे। उङ रातिम खोखो ख्यासि आचाप्साक दुक्सो हाल्चो न्वा रातिम खोखो ख्वासि द्वाक्चो आन्चुक योर दुन्चुकुमे। प्यारालाइसिसख्वा पौमेइ पापमाइला लघुधन राई न्वा माममाइली कटारील्वास बाँचिमेइ तिमाक र्वाम्कुमे। मतसल्ला पुकुमे। उङ कटारील्वाम उदयश्री बहुमुखी क्याम्पसल्वाम स्कुलेतिचोन् समाचार कान्तिपुर दैनिकङा लागि रिपोर्टिङ पाडुङमे। मंलोबार र्याउमेइ इम समचार न्वा फोटोन् सुकोबार छापैया दुम्मे।
व्याकुल न्वा उङगुन माममाइलीख्वा हेपा मान्चिकिम्माक दुक्सो नौठाङमे गाडील्वा घुरुम्बी ल्वाङचुकुमे। राति ब्लान्किम्मे। इल्वाङ घुरुम्बील्वाङ ह्वाम्बा ब्रिङ्कुल्वा १० रुपे ब्वाक्साखो फाफुङ पुल तरैदुमुङ्चुकुम्। द्याल छेउल्वा ब्लान्डिसाखो कुडु आल्वाठ्ठु बास बाक्चाम उति चलन आबाङोइ हर्कपुरल्वा बास बाँचुकुमे।
खारुक द्याल स्वार्मे :
ड्आङ्मा द्याल ब्लान्डिचाम्वाल ब्रोमे। तिवाइँ त्याँपालिचै आमासुरोति खारु पौमरै। हिलेपान द्याल पुस मैनाल्वा चैताल्वाङ ठेसारो र्याङ्गा र्याङ्गा हिम्मे। हिउँदे मकै ठ्वासा आति वाःवाःम सिसापौम रैछा। फाफु, आँकस्याम्मे रुखङा झाङ मोली वाःवाःम र्वाल्सि ज्याक्बिमेइ हिम्मे। त्याँठोचे वार्सि आयोमाक बर्खेबालीया आड्अु हिउँदेबालीडा झन बिउसे आलिप्तु रैछा। द्यालल्वाम मुयोतिड सडक द्यालल्वास ब्लान्डिमेइख्वा नुम्बोमसे साहु ठिसाक मधेस जामा, य्वाक्सी, तिल्याम कुर्ह्योसी चै आदोमुम। तिवाइँ त्याँठोचे थामपाराक समै ह्याम्बिए देचो योर बामे। आम 'विश्व जलवायु परिवर्तन' ख्वा पौम्वाल आसदुम्मेइ देसिफ्वामे। ग्ल्वाकुइ नुम्बोम क्वासा बडेख्वाल स्वार्तुम रैछा।
व्याकुल माइला, राष्ट्रियगान न्वा एबो साल सन् २०१० :
व्याकुल माइला (प्रदिपकुमार राई) ओखलढुंगा थाक्ले–८ हिलेपान द्यालल्वा ज्वाल्मेइ तिम्। हिलेपानल्वाम श्री महादेवस्थान प्रावि (त्याँठोचेल्वाङ प्रस्तावित मावि) स्कुलल्वाङ परैपासि चेइसिमेइ तिम्। भ्यानी दस राक्चाम पौमेइथि। नुम्बो बेबाल्वा स्कुल दिमुन्चो योरतिड स्वासै हाल्सै ल्वाङचुकुमेइ। लाःमल्वा स्कुले बेबातिड तिर्चुकुम। घारीलामप्याड नुम्बो दुइजन मुयोख्वा ख्याडापासै दुखागाकिम्मे इल्वाङ इम मुयोनिम मास्टरखो डन्डा पास्सा आन्ची ब्याठोङया ब्आर्सोपाब्बुन्चो योरया ठोपाउम्मे।
त्याँपालि व्याकुलखो आङ परैपौमेइ स्कुलल्वा पुस्तकालय च्वाप्चा मतपाफुइ दिमेइ तिम्। इमेङ लागि उङ ब्लान्डुङचुकुम। स्कुलेतिचोखो राष्ट्रिय झ48डा म्वाक्सै प्राथना पाचा राक्बिमेइ रैछा। इल्वाङ व्याकुल माइलाया नुम्बो इसङापाति बाक्साखो प्राथना पौमेइ योर ब्अिम्सै बेबान ड्आम्बिल याम्मे। इल्वाङ आउङ्गु प्रुइतुमाक र्याक्तुमेइ राष्ट्रियगान 'सयौं थुँगा फूलका हामी एउटै माला नेपाली...' सालाङ पौमे। पुकुमे। इमदिन देमुन्चो सन् २०१० जनवरी ३ तारिक आइतोबार तिम्। किरात यलम्बर संवत् ५०७० या। आम एबो सालल्वाम पामुन्चो, स्वामुन्चो क्वाल रान्चो खासिङ सुँगिर तिम्। एबो सालङा लागि थालैपामुन्चो एबो योर तिम्। उन सब्बैजनल्वा आः ब्ल्यामेइ सुभकामना बामे। इक रान्चोम दुम्कान। रान्चो पासि चाप्तिकान्। उनतिड् जिउपानिनिम।
२०६६ पुस २४ गते
ललितपुर–१५ सातदोबाटो, भैरबटोल
